Aydın'ın Kuşadası ilçesinde yaşayan 45 yaşındaki Tevfik Gül, yıllardır sürdürdüğü arama köpeği yetiştiriciliğiyle afet ve kayıp vakalarında yürütülen arama kurtarma çalışmalarına önemli bir destek sağlıyor. 2015 yılında başladığı bu alandaki çalışmalarını 11 yıldır sürdüren Gül, İçişleri Bakanlığına bağlı AFAD tarafından sertifikalandırılan arama köpekleri yetiştirerek Türkiye'de ve yurt dışında gerçekleştirilen operasyonlarda görev alıyor.
Köpeklerin güçlü koku alma yeteneklerini doğru eğitim yöntemleriyle arama kurtarma çalışmalarına kazandıran Gül, çalışmalarını Kuşadası'nın Caferli Mahallesi'nde bulunan çiftliğinde sürdürüyor. Burada köpeklerin yalnızca temel itaat eğitimleriyle değil, afet bölgelerinde karşılaşabilecekleri zorlu koşullara uyum sağlayabilecek şekilde uzun ve disiplinli bir eğitim sürecinden geçirilmesine önem veriliyor.
Yıllar içerisinde farklı ırklardan birçok köpeği arama kurtarma çalışmalarına hazırlayan Gül, bugüne kadar Border Collie cinsi Diff, Belçika Malinois cinsi Bob ve Alfa ile Jagdterrier cinsi Yak isimli köpekleri yetiştirdi. Her köpeğin fiziksel özellikleri, karakteri ve çalışma isteği doğrultusunda şekillendirilen eğitimler sonucunda, afet ve kayıp vakalarında görev yapabilecek nitelikte arama köpekleri yetiştirildi.
Şimdi Jiro'yu arama kurtarma görevlerine hazırlıyor
Tevfik Gül'ün şimdiki çalışma arkadaşı ise Belçika Malinois cinsi Jiro. Sertifikalı bir arama köpeği olması hedeflenen Jiro, yoğun bir eğitim programından geçiriliyor. Gül'ün verdiği bilgiye göre Jiro'nun günlük eğitim süresi yaklaşık 6-7 saati buluyor.
Bu süreç yalnızca belirli komutların köpeğe öğretilmesinden oluşmuyor. Arama kurtarma köpeklerinin dikkatlerini uzun süre koruyabilmeleri, farklı çevresel koşullarda çalışabilmeleri ve insan kokusunu diğer kokulardan ayırt ederek doğru noktaya yönelmeleri gerekiyor. Bu nedenle eğitim sürecinin uzun soluklu, düzenli ve büyük bir disiplin içerisinde yürütülmesi önem taşıyor.
Arama köpeğinin eğitmeniyle kurduğu iletişim de çalışmanın temel parçalarından biri olarak öne çıkıyor. Köpeğin verdiği işaretleri doğru yorumlayabilmek ve arama sırasında davranışındaki değişiklikleri fark edebilmek için eğitmen ile hayvanın uzun süre birlikte çalışması gerekiyor. Gül de yıllardır edindiği tecrübeyi yetiştirdiği yeni köpeklere aktararak bu süreci sürdürüyor.
Deprem enkazlarında arama köpeklerinin kritik görevi
Türkiye'nin geçmiş yıllarda yaşadığı büyük depremler, arama kurtarma köpeklerinin afet operasyonlarındaki önemini bir kez daha ortaya koydu. İzmir, Elazığ ve Kahramanmaraş depremlerinde çok sayıda arama köpeği, eğitmenleriyle birlikte enkaz alanlarında görev yaptı.
Özellikle geniş enkaz alanlarında zamanla yarışılan çalışmalarda arama köpeklerinin gelişmiş koku alma yeteneği, ekiplerin canlı olabilecek noktalara daha hızlı yoğunlaşmasına yardımcı oluyor. İnsanların ulaşmasının güç olduğu veya enkazın dışarıdan incelenmesiyle herhangi bir yaşam belirtisinin tespit edilemediği bölgelerde eğitimli köpeklerin yaptığı işaretlemeler kurtarma ekiplerine yol gösterebiliyor.
Tevfik Gül de afetlerde görev yapan arama köpeklerinin, sahip oldukları son derece hassas koku alma yetenekleri sayesinde enkaz altında bulunan insanların yerini belirlemede kritik rol üstlendiğine dikkat çekiyor.
Enkaz altındaki canlıların kokusunu tespit edebiliyorlar
Gül'ün aktardığına göre eğitimli bir arama köpeğinin en büyük avantajlarından biri, insanlardan yayılan kokuları son derece hassas biçimde algılayabilmesi. Enkazın altında gözle görülmeyen ve doğrudan ulaşılamayan bir noktada bulunan kişinin oluşturduğu koku izleri, köpeklerin dikkatini o bölgeye yöneltebiliyor.
Gül, arama köpeklerinin yeteneklerini anlatırken, enkaz altında bulunan bir canlının nefes alıp vermesi sırasında ortaya çıkan kokuları dahi algılayabildiklerini ve bu sayede kurtarma ekiplerine kişinin bulunduğu noktayı gösterebildiklerini ifade ediyor. Köpeklerin koku konusunda yanılma oranının oldukça düşük olduğunu belirten deneyimli eğitmen, bu özelliğin özellikle deprem gibi zamanla yarışılan afetlerde büyük önem taşıdığını vurguluyor.
Arama köpeğinin bir noktada canlı kokusuna tepki vermesinin ardından profesyonel ekipler çalışmalarını o bölge üzerinde yoğunlaştırabiliyor. Böylece büyük ve karmaşık enkazlarda arama alanının daraltılmasına katkı sağlanıyor ve ekiplerin müdahale edeceği noktaların belirlenmesi kolaylaşıyor.
Her köpek arama kurtarma köpeği olamıyor
Arama kurtarma çalışmalarında kullanılacak köpeğin yalnızca belirli bir ırka mensup olması yeterli değil. Tevfik Gül'e göre köpeğin karakteri, çalışma isteği ve özellikle oyun güdüsünün güçlü olması eğitim sürecinin başarısında belirleyici rol oynuyor.
Border Collie, Belçika Malinois, Alman çoban köpeği, Labrador Retriever ve Golden Retriever gibi ırkların arama kurtarma faaliyetlerine yatkın olduğunu belirten Gül, aynı ırktaki her köpeğin de bu göreve uygun olmayabileceğine dikkat çekiyor. Bu nedenle eğitim başlamadan ve ilerleyen süreçlerde köpeğin karakter özelliklerinin yakından değerlendirilmesi gerekiyor.
Arama sırasında motivasyonunu kaybetmeyen, çevresindeki dikkat dağıtıcı unsurlara rağmen çalışmaya devam edebilen ve eğitmeniyle güçlü iletişim kurabilen köpekler bu alanda avantaj sağlıyor. Özellikle oyun güdüsü, köpeğin uzun eğitim sürecini sürdürebilmesi açısından önemli özelliklerden biri olarak değerlendiriliyor.
Arama çalışmasını bir oyun gibi görüyorlar
Tevfik Gül'ün dikkat çektiği önemli noktalardan biri de eğitimli köpeklerin gerçekleştirdikleri arama faaliyetlerini insanların düşündüğü anlamda bir "iş" olarak algılamaması. Güçlü oyun güdüsüne sahip köpekler için enkazda veya arazide gerçekleştirilen arama, ödüle ulaşmayı hedefledikleri bir oyun haline getiriliyor.
Bu yaklaşım sayesinde köpek, arama sırasında isteğini ve motivasyonunu koruyabiliyor. Eğitimlerde oluşturulan oyun ve ödül ilişkisi, gerçek bir operasyon sırasında da köpeğin öğrendiği davranışları devam ettirmesine yardımcı oluyor. Köpek için oyun niteliği taşıyan çalışma ise afet bölgesinde enkaz altında yardım bekleyen bir insan açısından hayati önem taşıyabiliyor.
Bu nedenle arama köpeği yetiştiriciliğinde yalnızca fiziksel güç veya gelişmiş koku alma yeteneğine değil, köpeğin eğitime verdiği tepkiye ve çalışma motivasyonuna da büyük önem veriliyor. Uzun süre boyunca düzenli olarak tekrarlanan çalışmalarla köpek ve eğitmen arasında operasyon sırasında kullanılabilecek güçlü bir iletişim oluşturuluyor.
Afetlerin yanı sıra kayıp vakalarında da görev yapıyorlar
Arama köpeklerinin kullanım alanı yalnızca deprem enkazlarıyla sınırlı kalmıyor. Eğitimli köpekler, doğal afetlerin yanı sıra farklı nedenlerle kaybolan kişilerin aranmasına yönelik çalışmalarda da ekiplerin önemli yardımcılarından biri olabiliyor.
Geniş bir bölgede gerçekleştirilen aramalarda köpeklerin koku alma yeteneklerinden yararlanılması, ekiplerin belirli alanlara yönelmesine katkı sağlıyor. Bu nedenle arama köpeği ve eğitmeninin oluşturduğu ekip, arama kurtarma operasyonlarının özel eğitim gerektiren unsurlarından biri olarak öne çıkıyor.
Tevfik Gül de yetiştirdiği sertifikalı köpeklerle doğal afetler ve kayıp vakalarında gerçekleştirilen çalışmalara destek vererek yıllardır hayat kurtarma mücadelesinin içerisinde yer alıyor. Türkiye'deki operasyonların yanı sıra yurt dışındaki afet çalışmalarında da görev yapan Gül, edindiği tecrübeyi yeni arama köpeklerinin yetiştirilmesinde kullanıyor.
11 yıldır aynı amaç için çalışıyor
2015 yılında başlayan arama köpeği yetiştiriciliği, Tevfik Gül için yıllar içerisinde uzun soluklu bir yaşam uğraşına dönüştü. Farklı ırklardan köpekleri yetiştirerek sertifikasyon sürecine hazırlayan Gül, bugün de Caferli Mahallesi'ndeki çiftliğinde çalışmalarına devam ediyor.
Bir arama köpeğinin göreve hazır hale gelmesinin yoğun emek, sabır ve süreklilik gerektirdiğini belirten Gül, yeni çalışma arkadaşı Jiro'nun eğitimini de aynı disiplin içerisinde sürdürüyor. Günün önemli bölümünü eğitimlere ayıran Gül için çalışmaların nihai amacı ise afet veya kayıp durumunda ihtiyaç duyulan anda doğru noktayı tespit ederek kurtarma ekiplerine yardımcı olabilmek.
Yetiştirdiği köpeklerle hayat kurtarma çalışmalarının bir parçası olmaktan gurur duyduğunu ifade eden Tevfik Gül, sağlığı el verdiği sürece arama köpeği yetiştirmeye ve afet operasyonlarına destek olmaya devam edeceğini belirtiyor. Yıllar içerisinde Diff, Bob, Alfa ve Yak ile sürdürülen bu yolculuk, şimdi Jiro'nun yoğun eğitim programıyla devam ediyor.